Ποιος Ελέγχει τον Νου σου; Η Αρχαία Μάχη για την Προσοχή

Από τη βεδική σοφία και την εκπαίδευση του νου μέχρι το negativity bias, το ατελείωτο scrolling και τη σύγχρονη μάχη για τη συγκέντρωσή μας.

Έχετε παρατηρήσει ποτέ πόσο εύκολα μπορεί μία αρνητική σκέψη να μας χαλάσει ολόκληρη τη μέρα;

Μπορεί να έχουν συμβεί δέκα όμορφα πράγματα, να έχουμε ακούσει καλά λόγια, να έχουμε περάσει όμορφα, και αρκεί ένα σχόλιο, μια άσχημη είδηση ή κάτι που μας φόβισε για να κολλήσει ο νους εκεί. Και το περίεργο είναι ότι μπορεί να επιστρέφουμε σε αυτό ξανά και ξανά, ακόμη κι όταν ξέρουμε ότι δεν μας κάνει καλό.

Κάπως έτσι άρχισα να σκέφτομαι την ιδέα που κυκλοφορεί αρκετά τα τελευταία χρόνια: πόσες θετικές σκέψεις χρειάζονται για να αντισταθμίσουν μία αρνητική;

Θα συναντήσετε διάφορους αριθμούς. 3 προς 1, 7 προς 1, 11 προς 1, ακόμη και πολύ μεγαλύτερες αναλογίες. Δεν υπάρχει όμως ένας επιστημονικά αποδεδειγμένος μαγικός αριθμός που να λέει ότι τόσες θετικές σκέψεις ακυρώνουν μία αρνητική.

Υπάρχει όμως κάτι που γνωρίζουμε και έχει πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Ο ανθρώπινος νους έχει την τάση να δίνει περισσότερο βάρος στο αρνητικό.

Υπάρχει μάλιστα ένας όρος γι’ αυτό: negativity bias. Κάπου διάβασα μια έκφραση που μου άρεσε πολύ: ο εγκέφαλος είναι σαν βέλκρο για το αρνητικό και σαν τεφλόν για το θετικό.

Και αν το παρατηρήσουμε λίγο στην καθημερινότητά μας, μάλλον θα αναγνωρίσουμε τον εαυτό μας σε αυτό.

Μπορεί μέσα σε μία μέρα δέκα άνθρωποι να μας πουν κάτι όμορφο και ένας να μας πει κάτι που μας πληγώνει. Το βράδυ ποιο από όλα θυμόμαστε; Συνήθως αυτό το ένα. Μπορεί να έχουν συμβεί πέντε καλά πράγματα και ένα άσχημο, αλλά ο νους επιστρέφει πάλι εκεί. Το αναλύει, το ξαναφέρνει μπροστά μας, φτιάχνει συζητήσεις που δεν έγιναν ποτέ, απαντήσεις που θα θέλαμε να είχαμε δώσει, σενάρια για το τι μπορεί να σημαίνει.

Και από εδώ αρχίζει για μένα το πραγματικά ενδιαφέρον κομμάτι. Γιατί αυτή η σύγχρονη συζήτηση γύρω από τον εγκέφαλο συναντά, με έναν παράξενο τρόπο, κάτι που οι παλιές πνευματικές παραδόσεις έλεγαν εδώ και αιώνες για τον ανθρώπινο νου.

Στη βεδική και γιογκική παράδοση υπάρχει μια βασική ιδέα που στην αρχή ακούγεται πολύ απλή: δεν είσαι οι σκέψεις σου.

Δεν είσαι ούτε κάθε συναίσθημα που περνά από μέσα σου.

Η σκέψη εμφανίζεται και κάποια στιγμή φεύγει. Το συναίσθημα έρχεται, αλλάζει, υποχωρεί. Αυτό που σήμερα μας φαίνεται τεράστιο, μετά από έναν μήνα μπορεί να μην έχει την ίδια δύναμη επάνω μας. Κι όμως, όταν βρισκόμαστε μέσα στη σκέψη ή στο συναίσθημα, τα βιώνουμε σαν να είναι ολόκληρη η πραγματικότητά μας.

Κάποιος δεν μας απάντησε όπως περιμέναμε και αρχίζει αμέσως ο νους. Γιατί το είπε έτσι; Γιατί δεν απάντησε; Μήπως έκανα κάτι; Μήπως άλλαξε κάτι; Τι εννοούσε;

Και ξαφνικά ένα περιστατικό που κράτησε δύο λεπτά μπορεί να καταλάβει δύο ώρες από τη ζωή μας.

Αυτό ακριβώς προσπάθησαν να δουλέψουν πολλές από τις αρχαίες πρακτικές. Όχι να σταματήσει ο άνθρωπος να σκέφτεται και φυσικά όχι να αναγκάζεται να σκέφτεται μόνο θετικά. Αλλά να μπορεί να παρατηρεί τον νου χωρίς να ακολουθεί κάθε σκέψη που περνά από μέσα του.

Γι’ αυτό συναντάμε τόση έμφαση στη συγκέντρωση, στη σιωπή, στον διαλογισμό, στα mantra, στην αναπνοή. Η συγκέντρωση δεν ήταν απλώς μια χρήσιμη ικανότητα. Ήταν μέρος της ίδιας της εσωτερικής άσκησης.

Και μετά κοιτάζουμε πώς ζούμε σήμερα.

Το κινητό βρίσκεται δίπλα μας σχεδόν από τη στιγμή που ανοίγουμε τα μάτια μας. Πριν σηκωθούμε από το κρεβάτι μπορεί να έχουμε ήδη δει μηνύματα, emails, ειδήσεις, βίντεο, προβλήματα άλλων ανθρώπων και δεκάδες εικόνες από ζωές που δεν έχουν καμία σχέση με τη δική μας.

Ο νους δεν έχει προλάβει καν να ξυπνήσει και έχει ήδη γεμίσει.

Και δεν αφορά μόνο τους ενήλικες. Βλέπουμε πλέον πολύ μικρά παιδιά να ξέρουν να κάνουν scroll και skip πριν ακόμη μάθουν καλά καλά να μιλούν ή να περπατούν.

Αυτό αξίζει πραγματικά να το σκεφτούμε.

Τι μαθαίνει ένας νους όταν από πολύ μικρός συνηθίζει ότι κάθε λίγα δευτερόλεπτα πρέπει να εμφανίζεται κάτι καινούργιο;

Βαριέμαι, αλλάζω. Δεν μου αρέσει, skip. Υπάρχει λίγη σιωπή, πιάνω το κινητό. Νιώθω κάτι δύσκολο, βρίσκω αμέσως κάτι που θα μου αποσπάσει την προσοχή.

Σιγά σιγά χάνουμε την ικανότητα να μένουμε.

Να μείνουμε λίγο στη σιωπή. Να διαβάσουμε κάτι χωρίς να κοιτάξουμε το κινητό πέντε φορές. Να ακούσουμε πραγματικά έναν άνθρωπο. Να κάνουμε μία δουλειά χωρίς να ανοίξουμε παράλληλα άλλα δέκα πράγματα. Ακόμη και να καθίσουμε για λίγα λεπτά χωρίς να κάνουμε απολύτως τίποτα.

Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε. Γιατί ο νους τρέχει συνέχεια. Γιατί ακόμη και όταν έχουμε χρόνο να ξεκουραστούμε, δεν μπορούμε πραγματικά να ησυχάσουμε.

Ίσως γι’ αυτό οι παλιές συμβουλές για τις πρώτες στιγμές μετά το ξύπνημα και τις τελευταίες πριν από τον ύπνο να έχουν σήμερα ακόμη μεγαλύτερη αξία.

Δεν χρειάζεται κάτι περίπλοκο. Ούτε χρειάζεται όλοι να κάνουμε μία ώρα διαλογισμό κάθε πρωί.

Μερικά λεπτά χωρίς κινητό. Λίγη σιωπή. Μερικές συνειδητές αναπνοές. Ένα mantra, αν αυτό ανήκει στην πρακτική μας. Μια προσευχή. Μια όμορφη σκέψη. Να θυμηθούμε έναν άνθρωπο που αγαπάμε ή κάτι για το οποίο αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη.

Και το ίδιο το βράδυ.

Έχει σημασία τι αφήνουμε να μπει στον νου μας λίγο πριν κοιμηθούμε. Αν το τελευταίο πράγμα κάθε βράδυ είναι ειδήσεις, προβλήματα, scrolling, συγκρίσεις και φόβος, αυτό είναι και το υλικό με το οποίο αφήνουμε τον νου μας όταν κλείνουμε τα μάτια.

Δεν έχει τελικά τόση σημασία αν χρειάζονται τρεις, έντεκα ή εκατό θετικές σκέψεις απέναντι σε μία αρνητική. Ο νους δεν λειτουργεί σαν λογιστήριο.

Περισσότερο με ενδιαφέρει κάτι άλλο.

Πού επιστρέφει συνέχεια η προσοχή μου;

Γιατί εκεί αρχίζει σιγά σιγά να πηγαίνει και η ζωή μου.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε κάθε σκέψη που θα εμφανιστεί. Και δεν χρειάζεται. Ούτε χρειάζεται να βαφτίζουμε τα πάντα θετικά. Αν κάτι μας πονάει, μας πονάει. Αν φοβόμαστε, φοβόμαστε. Αν περνάμε μια δύσκολη περίοδο, δεν υπάρχει κανένας λόγος να προσποιούμαστε ότι όλα είναι υπέροχα.

Αυτό δεν είναι θετική σκέψη. Είναι άρνηση.

Η εσωτερική εργασία είναι κάτι διαφορετικό.

Να μπορώ να αισθανθώ αυτό που αισθάνομαι χωρίς να χαθώ μέσα του. Να έχω μια δύσκολη σκέψη χωρίς να της παραδώσω ολόκληρη τη μέρα μου. Να παρατηρήσω τον φόβο χωρίς να αποφασίσω αμέσως ότι ο φόβος μου λέει την αλήθεια.

Αυτό θέλει εξάσκηση. Όπως ακριβώς εξασκούμε το σώμα, εξασκείται και ο νους.

Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο κοντά σε αυτό που προσπαθούσαν να μας δείξουν οι παλιές παραδόσεις.

Δεν χρειάζεται να πολεμήσουμε τον νου μας. Ούτε να εξαφανίσουμε τις αρνητικές σκέψεις. Ο νους θα συνεχίσει να μιλάει. Αυτή είναι η φύση του.

Το θέμα είναι αν κάθε φορά που μιλάει, εμείς πρέπει και να τον ακολουθούμε.

Ζωή (Diya)Αληθινή Ζωή